Great Western Trail

Dziki Zachód, druga połowa XIX w. Gorączka złota i potężny boom emigracyjny, skokowo rozwijają amerykańskie miasta w wielkie metropolie. Rośnie zapotrzebowanie na żywność, zwłaszcza mięso. Rozkwit kolei daje zupełnie inne możliwości logistyczne, a to znów powoduje wyrośnięcie legendarnego dla Ameryki biznesu: hodowli krów. Znani z westernów kowboje, nie bacząc na czyhające na prerii niebezpieczeństwa, przepędzali swoje stada do centrów hurtowego skupu (takowym było m.in. Kansas City) – sprzedaż żywca wołowego podówczas stała się bardzo intratnym zajęciem.

Gra planszowa Great Western Trail w warstwie fabularnej stara się nas umieścić w tej historii: poruszamy się po szlakach przepędu ranczerem wraz z krowami, symbolizowanymi przez talię kart, aby dotrzeć do Kansas City, jak najzyskowniej sprzedać stado i wysłać je możliwie daleko koleją. Sprawdźmy, czy pomysł gwiazdy planszówkowego designu Alexandra Pfistera przerodził się w fajny produkt.

Jednoznaczne zalety gry:

• kilka prościótkich minigier złożonych w jedną maszynę
  – znakiem rozpoznawczym Pfistera jest projektowanie gier-konglomeratów:
  stapia różne elementy w jednej cały, zamknięty projekt. Great Western Trail
  pod tym względem jest podobne do jego poprzednich złożonych gier,
  składa się z kilku małych gierek: ścigamy się na linii kolejowej,
  chodzimy ranczerem po polach akcji, kolekcjonujemy karty krów, zbieramy
  żetony niebezpieczeństw i tipi, stawiamy budynki, czyli nowe pola akcji.
  Te wszystkie elementy są nieco od siebie odseparowane, ale ich
  autonomia to pozór: nie zrobimy jednego bez drugiego, albo i trzeciego, a
  jeszcze system punktowania jest tak ustawiony, że kusi, aby robić
  wszystko. Ogólnie nie jest to mój ulubiony styl projektowania, bo łatwo
  tutaj o potknięcia, ale akurat Great Western Trail działa płynnie i bez zarzutu.
• ale fajny worker placement
  – czy może był bardziej oklepana mechanika niż stawianie pracownika na 
  polu akcji? Stosowana w tysiącach gier, będącą tym dla gier euro, co White Christmas
  w grudniu w osiedlowym markecie? To samo, ale nie tak samo, chciałoby
  się rzec: ranczer pędzi stado do Kansas, mogąc pokonać w swoim ruchu od 
  jednego do trzech pól (czterech dla maksymalnej liczby graczy) na 
  jednokierunkowej trasie (w trakcie gry limit można podnieść o trzy
  kroki). Tam, gdzie przycupnie, ma opcję coś wykonać: jeśli to budynek
  neutralny lub własny, ma dwie akcje, które może, acz nie musi wykonać.
  Istnieje też możliwość uruchomienia akcji stałych ze swojej planszetki.
  Jeśli zaś nie stanie na budynku swoim, lecz cudzym bądź też na jakimś
  żetonie, wówczas może użyć tylko akcji stałych, i tylko w ograniczonym
  zakresie. Takie podejście do worker placementu
  jest niesłychanie smakowite: można grać taktycznie, iść wolno, akcja po
  akcji, ale najlepiej bardzo precyzyjnie zaplanować sobie trasę, wiedząc
  dokładnie co i jak chce się zrobić. Oczywiście strategia można nie 
  wypalić przez kilka czynników losowych, ale marsz po akcjach jest
  świetnym i dobrze napędzającym tę grę mechanizmem.
• krowy wchodzą do Kansas City… – w bieganiu ranczera jest główny cel: dostarczyć stado krów do Kansas City. Ten aspekt gry to po prostu budowanie talii oraz set collection:
  w ręku mamy talię kart z krowami różnych ras, na początku o niewielkiej
  wartości, akcje pozwalają nam z jednej strony na zakup lepszych
  egzemplarzy, z drugiej usuwanie tych tanich i słabych. Stado jest warte
  tym więcej, im w momencie wejścia do Kansas mamy bardziej zróżnicowaną
  rękę. Jeśli dotrzemy tam z dwiema krowami tej samej rasy, do wyznaczenia
  siły ręki, czyli docelowej stacji kolejowej oraz wypłaty zaliczamy
  tylko z nich. Ponieważ jest to główne źródło dochodu w tej grze i ważny
  czynnik punktujący, cóż, obracanie swoją talią na różne sposoby to 
  kolejna interesująca i emocjonująca zabawa.
• …a potem jadą pociągiem
  – wstrętni kupcy w Kansas doliczają sobie cenę transportu kolejowego. I
  tu dochodzimy do kolejnej małej gry: każdy z graczy ma znacznik
  lokomotywy, który startuje z Kansas i według niezbyt skomplikowanych
  reguł porusza się po torze w kierunku San Francisco (a nawet poza tę 
  metropolię). Im dalej jest położony, tym mniejsze koszty dostarczenia
  stada, a więc dochód. Pozycja na torze jest również punktowana na koniec
  gry, ale tylko wówczas, gdy pociąg zatrzymywać się będzie na bocznicach
  i zostawiać tam swoje dyski. To również kosztuje, czasem słono, zwalnia
  nieco ruch, ale konsekwentnie granie na kolej może być kopalnią
  punktów. Stąd też często przy stole widzimy wyścig lokomotyw, w którym 
  gracze próbują się nawzajem przechytrzyć.
• karty celów – jedną z cech twórczości Pfistera, którą szczególnie lubię, jest działanie pod hasłem pimp my mechanism. Cele w grach są dość częstym motywem, ale w Great Western Trail
  ich wielofunkcyjność jest perełką, urozmaicającą grę, stanowiąc, dla
  wprawnego gracza okazję do zgarnięcia wielu punktów, równie dobrze
  mogącą stanowić duży problem do rozgryzienia. Karty celów można zdobyć w
  nietrudny sposób, jedną zresztą dostajemy w pakiecie startowym, i 
  wrzucamy na discard.
  Decyzja o jej użyciu może zapaść tylko wówczas, gdy wejdzie nam na 
  rękę. Jeśli ją wyłożymy, natychmiast dostaniemy bonus, ale jej wymagania
  sumują się z tymi, które już mamy na stole, co oznacza, że wykonanie
  każdego kolejnego celu staje się coraz trudniejsze. Jeśli się to nie 
  uda, dostajemy punkty ujemne. Możemy też zachować się kunktatorsko: nie 
  uruchamiać karty, nie dostać bonusu, ale na koniec gry kartę dołożyć do tableau
  i jednak zgarnąć punkty. Niestety, taka karta blokuje nam rękę, a gdy 
  wyjdzie tuż przed Kansas, potrafi zdrowo podnieść ciśnienie.
• dynamiczna przyjemność grania – jedną z największych zalet Great Western Trail
  jest ogromna radość z rozgrywki. Akcje toczą się bardzo szybko, nikt
  przy stole się nie nudzi. Wyborów jest dość, aby myśleć, ale nie na 
  tyle, żeby zaliczać zwiechy, denerwując współgraczy. Zabawa sunie gładko
  i bezboleśnie, każdy coś tam rozwija, elementy negatywnej interakcji
  nie bolą, nad stołem dominuje raczej fajność niż bezwzględna
  rywalizacja. Oczywiście bardziej doświadczeni gracze nie dadzą się
  uśpić, wiedzą bowiem, że trwa nieustanny wyścig o punkty. Great Western Trail
  to gra o pędzeniu bydła przez prerię, ale myśląc o odczuciach przy
  stole przyszło mi do głowy, że jest to rzeka w środkowym biegu: jeszcze
  dość szybka, jednocześnie doskonała do pełnego wrażeń i bezpiecznego
  spływu kajakiem.
• wielość strategii wygrywających – doświadczeni gracze w Great Western Trail
  przekonują, że są trzy strategie wygrywające: kupowanie krów, rozbudowa
  kolei oraz inwestycje budowlane. To częściowa prawda – nie da się
  bowiem osiągnąć satysfakcjonującego wyniku, skupiając się tylko na 
  obranym celu. Owszem, warto położyć akcent na jedną z tych dróg, ale po 
  wielu partiach mam wrażenie, że potrafi też zadecydować o wyniku „długi
  ogon” punktowy wszystkich boczków, których w tej grze jest bez liku.
• skalowalność – Great Western Trail
  znakomicie się skaluje; jeśli idzie o odczucia i poziom złożoności nie 
  ma żadnego znaczenia, czy gra się w dwie czy cztery osoby. Różnice w 
  samej rozgrywce są dwie: pierwsza – przy większej liczbie graczy pojawia
  się więcej budynków, więc trudniej pokonuje się trasę do Kansas, często
  jest ona bardziej kosztowna. Druga – szybciej przesuwają się pociągi ze
  względu na możliwość przeskakiwania przeciwnika. No i czas – gra na 
  dwóch trwa po prostu dwa razy krócej niż na czterech graczy.
• regrywalność
  – zapewniają ją: żetony pracowników, niebezpieczeństw i tipi, rynek z 
  kartami krów, karty celów oraz losowe rozłożenie budynków neutralnych.
  Żetony stanowią bardzo ciekawy element taktyczny, bowiem wykładanie
  pracowników jest jednocześnie licznikiem tur, do pewnego stopnia
  regulowanym przez graczy, z drugiej czynnikiem, który ma duży wpływ na 
  strategię. Niewykładanie określonych pracowników może być problemem w 
  realizacji planu, w konsekwencji stanowi jedno z narzędzi do krzyżowania
  szyków przeciwnikom. Bardzo duży wpływ na rozgrywkę ma też rozłożenie
  budynków neutralnych; te same akcje po zmianie kolejności potrafią
  sprawić, że trzeba zapomnieć o schemacie z poprzedniej partii i szybko
  zaplanować inny, szukając optymalnego stosunku ruchu do uzyskanych
  pożądanych efektów. Ma to duże znaczenie zwłaszcza na początku partii,
  gdy gracze jeszcze nie uruchomili swojej akcji budowlanej.
• ikonografia
  – jestem pełen podziwu dla tego z grupy autorów, który zaprojektował
  ikonografię gry. Jeśli już załapiemy podstawowy język symboli całość
  jest rozpisana na planszy głównej oraz planszetkach, co zresztą szalenie
  ułatwia tłumaczenie zasad nowym graczom.
• klimat
  – tak, mechanika jest jak najbardziej spójna z tematem gry. Krowy,
  preria, niebezpieczeństwa, Indianie, kowboje i ranczerzy – westernowa
  atmosfera udziela się wszystkim przy stole. Oczywiście, można mieć
  zawahania, gdy zastanawiamy się, czy aby na pewno pędzenie bydła po 
  prerii odbywało się od budynku do budynku i czemu możemy sprzedać stado
  tylko raz w każdym mieście (z wyjątkiem Kansas i San Francisco),
  czyżbyśmy produkowali wołowinę tak podłej jakości?

Cechy gry (dla jednych zalety, dla innych wady):

• niewielka interakcja – Great Western Trail
  nie jest grą w nieustannym zwarciu. Każdy ranczer ma swoje stado, pędzi
  je sam. Przeciwnicy mogą go czasem naciągnąć na myto za przejście po 
  swoim budynku, w złośliwy sposób budować rynek pomocników albo 
  pożądanych nie wykładać wcale, albo na polach o wysokiej cenie bazowej.
  Blokowanie tras niebezpieczeństwami oraz Indianami czy podbieranie kart
  celów i żetonów z bocznic mogą zaboleć, ale na pewno nie dewastują
  nikomu rozgrywki. Bardziej jest tu tworzenie swojego silniczka,
  składającego się ze stada i budynków, niż próba wysadzenia wrogiego
  ranczera z siodła.
• chodzenie w kółko
  – w trakcie całej rozgrywki dostarczymy stado do Kansas kilkukrotnie.
  Po jego rozliczeniu i wysłaniu koleją w świat wracamy do punktu wyjścia,
  by ponownie pokonać trasę (która wygląda już nieco inaczej). Spotkałem
  się przy stole z niechętnymi reakcjami na taką cykliczność. Mnie ona nie
  odstręcza, wręcz przeciwnie, bardzo mi się podoba.
• sałatka punktowa – ten typ gier nie wywołuje u mnie ekscytacji; wolę takie, w których punkt waży i trudno go zdobyć. Great Western Trail
  proponuje nam zdobywanie przewag niemal w każdym aspekcie rozgrywki,
  najważniejsze pytanie przy stole, na jakie musi sobie odpowiedzieć
  gracz, to jak zoptymalizować możliwości punktowania, gdzie rozłożyć
  akcenty. Mimo że nie przepadam za takim podejściem, bo bardzo trudno
  jest kontrolować swoją pozycję w relacji do współgraczy, to jednak w tej
  grze jest to dość sensownie rozwiązane, a na pewno sprawia sporą
  przyjemność.
• zrobiłeś błąd? nie szkodzi, stado pędzi dalej – Great Western Trail
  nie znęca się jakoś szczególnie nad graczem; jeśli zrobimy ewidentny
  błąd, lub mamy takie poczucie, nie ma co wpadać w zaniepokojenie:
  ścieżek jest wiele, a sposób punktowania sprzyja szybkiemu przeskoczeniu
  na inną drogę do zwycięstwa. Jak to na prerii, gra pozwala na szerokie
  wybory, nie dusi i nie przytłacza. Poczucie swobody decyzyjnej jest tu 
  wszechobecne, do tego stopnia, że czasem usypia czujność (świetnie mi 
  szło, dlaczego przegrałem?)
• brak innowacji
  – są gracze, które od każdej nowo poznanej gry wymagają jakiejś
  mechanicznej nowinki, zaskoczenia zasadą, szczegółu, który będzie
  odróżniał tę pozycję od innych. Great Western Trail
  taką planszówką nie jest. Nie ma tu ani jednego elementu, którego już
  byśmy gdzieś nie widzieli. Proste składniki, doskonale skomponowane, ze 
  znakomitymi przyprawami: nie, to nie jest kuchnia śródziemnomorska, lecz
  danie przygotowane o dziwo przez Austriaka.
• trudność zasad – Great Western Trail
  jest planszówką dla średniozaawansowanych. Jej trudność polega głównie
  na wielości prostych zasad, które trzeba po prostu zapamiętać (lub
  wyczytać ze znakomitej ikonografii), ale powtarzalność poszczególnych
  rund jest na tyle duża, że właściwie druga wizyta ranczera w Kansas
  wyznacza ten punkt, w którym wszystko staje się jasne. Nowicjusze mogą
  odbić się od uczucia przytłoczenia wielością reguł i regułek, także do 
  przyjemności z grania potrzebne jest jednak otrzaskanie w planszówkach,
  szczególnie stylu niemieckiego.
• uroda gry – wbrew wielu pochlebnym głosom uważam, że Great Western Trail
  jest grą o estetyce co najwyżej funkcjonalnej. Euraski mają skłonność
  do zwyczajnej brzydoty i drugorzędnego traktowania warstwy wizualnej.
  Tutaj jest po prostu poprawnie. Chyba, że przypomnimy sobie o okładce,
  narysowanej jak sądzę stopami.
• instrukcja
  – to nie jest tak, że jest zła. Pewien opór sprawił mi lekki
  nieporządek, jak rzadko dopiero trzykrotna lektura ułożyła mi w głowie
  przebieg rozgrywki, co oczywiście można zrzucić na moje wątłe zdolności
  absorpcyjne. Niemniej uważam, że jest w niej za duży bałagan i za mało
  łopatologicznych przykładów.  

Negatywy:

• losowe dociągi krów – narzekanie w grach karcianych na losowość może skończyć się kompromitacją recenzenta, jednak wciąż stoję na stanowisku, że ten element rozgrywki jest boleśnie irytujący. Po pierwsze krowi rynek jest uzupełniany dwa razy w ciągu rozgrywki. Dla graczy skłaniających się do strategii budowy dużego stada często jest to być albo nie być. Oczywiście, wszystkie krowy o wartości powyżej trzech punktują na koniec, ale budowa talii z jednokolorową ręką to prosta droga do porażki. Z drugiej strony można dostać piękne prezenty, jeśli rynek ułoży się tak, jak chcemy. Waga tego czynnika losowego dla całej rozgrywki bywa zbyt duża. Druga krowia wątpliwość to wymiany kart tuż przed Kansas – zły dociąg kaskadowo wykrzacza grę: wartość stada spadnie, miasta zablokowane, sprzedajemy na miejscu i sześć punktów w plecy. Oczywiście można próbować grać w ten sposób, żeby stado mieć gotowe wcześniej, w praktyce wszystko zależy od układu budynków.
• jakość elementów – rozegrałem w Great Western Trail dużo partii i już wiem, że karty trzeba koniecznie zakoszulkować, zaś budynki i żetony potrafią się wytrzeć wcale nie przy jakimś intensywnym używaniu; mam też wyjątkową niechęć do planszetek z cienkiego kartonu, również podatnego na destrukcję.

Podsumowanie

Długo zbierałem się do ogrania Great Western Trail z dwóch przyczyn: mam uczulenie na jednogłośny hype oraz trudno było mi sobie wyobrazić, że autor Mombasy jest w stanie sam siebie przeskoczyć. Pędzenie bydła przez prerię nie wydawało mi tematem szczególnie sexy. A jednak moje planszówkowe serce zostało z miejsca podbite, Great Western Trail jest grą po prostu świetną! Przyłączam się do licznego chóru chwalących tę pozycję: przyjemność grania, niegłupie zasady, poczucie sprawczości, rozmach, świetne pomysły. Szalenie uniwersalny tytuł, mogący być sztandarowym przykładem, jak powinno się robić współczesne planszówki. Jest to pozycja, która wprowadza przy stole przyjazną atmosferę, nawet po porażce rywale pozostają z bananem na twarzy. Jednocześnie miłośnicy strategicznych rozkminek mają tutaj używanie, niemal wszystko, co nie jest losowym dociągiem, da się precyzyjnie zaplanować. Kapitalna zabawa – uważam, że każdy szanujący się gracz powinien mieć swój własny egzemplarz z trzema koszmarnymi postaciami na okładce; któż by pomyślał, że tak paskudne pudełko zawiera takie planszówkowe złoto!

Więcej na: boardgamegeek.com | Lacerta

Grę kupicie tutaj:

• Aleplanszówki.pl
• Rebel.pl
• ceneo.pl